Anasayfa / Felsefe Kitapları / Postmodernizm ve Rasyonalite – Noam Chomsky

Postmodernizm ve Rasyonalite – Noam Chomsky

Postmodernizm ve Rasyonalite – Noam Chomsky

Başlangıçtaki varsayımların, yani bir bakıma tüm bilim uğraşının evren resimlerini çerçevelediği şablonun saldırıya uğraması şaşırtıcı değildir; çünkü modern bilimin insanı bir kez daha; ama bu sefer ahlaki bir pusuladan yoksun olarak evrenin merkezine yerleştirdiği anlaşılmamıştır. Biri çıkıp “Bu öznel bir önermedir.” dediğinde, ya da Kant, uzayın kendi duyumsallıklarımızdan türediğini söylediğinde, öyle sanıyorum ki bu tür fikirler pasif ve ezilmiş durumda olanları uyandırabilirdi; çünkü bu düşünceler söz konusu insanların öznelliklerinin de önemli olabileceği ve doğada onları itaatkâr konuma yerleştiren mutlak hiçbir şeyin olmadığı anlamına geliyordu. Bugüne kadar ya değersiz oldukları ya da basitçe bilim ve teknoloji kültürünün bir parçası olmadıkları düşünülen grupları temsil eden başkaları, inşa edilen olguların altındaki inşa edilmiş değerleri ortaya çıkarmak için bu olguları parçalamak gerektiğini, değerlerin seçilen olgular ve amaçlanan hedefler dikkate alınarak analiz edilmesi gerektiğini vurguladıkça, bu durum gitgide daha aşikâr hale geldi.

Postmodernizm ve Rasyonalite – Noam Chomsky

Artık şurası açıktır: Batı düşüncesinin kurallar ve yöntemler bütünü, üniversitelerin ve bilimlerin bakış açısını yönlendiren çerçeve, kendi kültürel geleneğinin bağlamı içerisinde bile rasyonalite ve rasyonalizmle ilgili çok dar ve yüzeysel bir fikre sahip olmuştur. Doğa bilimleri, doğa felsefesinden ayrılıp kendilerine ait bir alan edindiğinde, bilimlerde önem kazanan soru türleri belirgin bir şekilde farklılaştı ve hem ahlaki meselelerle hem de bilgi türleri arasındaki sınırların aşılmasıyla ilgili soruların gündeme gelmesi daha zorlaştı. Doğa, dönüştürülecek bir meta haline geldikçe devlete ve dev şirketlere hizmet etmek kolaylaştı ve devlet ile dev şirketler yapay ve mekanik bir doğanın geliştirilmesi için gerekli bedeli ödemeye hazırdı.

İnsanlığın, çevreden savaş sistemine, sağlıktan biyoteknolojiye kadar kamusal sorunlara uyguladığı rasyonalite ve rasyonalizm türleri dolayısıyla karşı karşıya olduğu çok çeşitli krizler, artık rasyonalitenin derinleştirilmesi ve değiştirilmesi gereğini gündeme getiriyor; ama bunun yapay muhasebe rasyonalitesi temel alınarak yapılmaması gerekir. Bilimsel proje, değerle ilgili soruların doğrudan ve açık bir biçimde ele alınmasını gerektirir; böylece araştırmayı yapanlar, deneyi yinelemek isteyip bunun için sermayesi olanlar, araştırmanın etkilerinin ve başarılı ya da başarısız sonucunun asıl yükünü taşıyacak olanlar, bizatihi bilimsel uğraşın ve deneyin niteliğini, anlamları, içerimleri ve etkileri açısından daha iyi anlayabilirler. Değerle ilgili sorular artık gizlenemez ya da bilimsel faaliyetin dışına havale edilemez. Değerle ilgili sorular bilimsel projenin içinde zaten mevcuttur. Bu sorular, örneğin, hem araştırmayı yapanların hem de toplumun dikkate alacağı ahlaki ve tarihsel önermeleri ortaya koyan yeni bir gösterim sistemi yoluyla kamuoyunda doğrudan tartışılıp ele alınsa, kanıtların nasıl düzenlendiğinden, varılan sonuçlara kadar bilimin tüm istikameti ve tanımı değişir. Özgürleşme ve toplumsal yeniden yapılanmayla ilgili fikirler, çok kültürlü bir dünya uygarlığından neler beklenebileceğine ve yeni rasyonalizm tarzının neleri içereceğine dair amaçlarla ilgili fikirler, uygarlığın inşa edilmiş doğasını ve –insanlığın modern makineleri göz önüne alındığında– doğanın inşa edilmiş doğasını kabul edecektir. Dolayısıyla, bilimsel projenin toplumsal ve ahlaki boyutlarını kabul edecektir.

Postmodernizm ve Rasyonalite - Noam Chomsky
Postmodernizm ve Rasyonalite – Noam Chomsky

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir